Madencilik sektöründe büyük önem arz eden delici makinaların delme sistemleri çeşitlilik göstermektedir. Yüzey madencilik çalışmalarında geleneksel olarak üç farklı delme sistemi kullanılmaktadır. Delik Delme Sistemlerinin Rotasyon, Darbe ve Baskı Bölümleri son yıllarda üstten darbeli hidrolik delme sistemi, taş ocaklarında sürekli artan bir şekilde önem göstermektedir. Orta çaplı ve geniş delikler için rotary, orta çaplı delik için delik dibi (DTH), küçük çaplı delikler için ise üstten darbeli sistemler kullanılmaktadır.
Haraket kabiliyetleri açısından pnömatik delici makinalar, hidrolik delicilere oranla daha kısıtlıdır. Bunun nedeni pnömatik delici makinada kompresörün makine üzerinde olmamasıdır. Kompresör ilave olarak makinanın arkasından çekilmektedir. Üstten darbeli pnömatik sisteme kıyasla bu sistem performans, düşük işçilik maliyetleri, yakıt tasarrufu, daha az sarf malzeme tüketimi, ergonomi ve güvenlik açısından daha fazla kullanım alanı bulmaktadır. Pnömatik delici makinaların en büyük avantajı daha basit bir sisteme sahip olmaları dolayısıyla makinaya şantiye koşullarında daha kolay bakım yapılabilmesidir. İlk yatırımı hidrolik makinalara oranla nispeten azdır. Hidrolik sisteme oranla daha fazla sarf malzeme tüketimi, yüksek işletme maliyetleri ve zor delme kontrolü bu sistemin dezavantajları olarak sayılabilir.
Hidrolik sistemle birlikte manevrası sağlam, hafif delici makinalar tasarlanabilmektedir. Düşük baskı kuvveti ve rotasyon torku daha hafif ve çok yönlü delik delebilen sistemin üretimine yardımcı olmaktadır. Hidrolik Üstten Darbeli Delme Sisteminin yüksek kapasitesi, daha az yakıt harcaması, hidrolik delici makinaların değişken kaya şartlarına ve delik boyutlarına kolay uyum sağlaması sistemin öne çıkan özelliklerinden bazılarıdır. Düşük güç gereksinimi, minimum hava ihtiyacı gereken güç kaynağını da düşürmektedir. Hidrolik üstten darbeli delme sistemi kullanılan delici makinalar, taş ocağı ve açık işletmelerde delme işlemlerinde 76-102 mm çapında deliklerin 45- 51 mm kullanılır.
Kuyu dibi delme sistemi, çoğunlukla açık ocak dekapaj işleri ve üretim faaliyetlerinde, su kuyusu açma işlemlerinde ve maden araştırmada yaygın şekilde kullanılmaktadır. Sistemin enerji kaynağı basınçlı havadır. Delme hızı kullanılan hava basıncı ile doğru olarak artmaktadır, daha fazla hava basıncı daha yüksek delme hızı demektir. Patlatma amaçlı delik delme işlemlerinde ise 85-172 mm arası çaptaki delikler çeşitli delici tabancalar ile delinebilmektedir.
Maden Sektöründe Delici Makinaların Önemi
Ülkemiz, sahip olduğu doğal kaynak açısından önemli bir konuma ve potansiyele sahiptir. Bu kaynaklar verimli bir şekilde değerlendirilmelidir. Bu kaynakları verimli değerlendirmek için de öncelikle doğal kaynak hakkında bilgili olmalı sonrasında ise o doğal kaynağın çıkarılması ve işlenmesi hakkında birtakım araçlara sahip olmalıyız. Ülkemizde ve dünyada maden sektöründeki kullanılan makinalar mühendislik sektörünün bir parçasıdır .
Maden makinaları denilince ilk akla gelen kömür ocaklarında kullanılan makinalardır. Kömür, yapısal özelliklerinden dolayı makine kullanmaya elverişlidir. Aynı zamanda mermer sektöründe de yoğun makine kullanımı görülmektedir. Maden ocaklarında kullanılan makinalar için standart bir sınıflandırma bulunmasa da bu makinalar dört ana gruba ayrılabilir. Bunlar: Kazıcı ve Kesiciler, Yükleme ve Nakliyat Makinaları, Yeraltı Dolgu Makinaları ve Yardımcı Makinalardır. Bu sayılan dört ana grup kendi içinde ayrılmaktadır. Biz bu dört ana gruptan, kazıcı ve kesiciler grubundan delici makinaları ele alacağız ve bunları açıklayacağız.
Madencilik sektöründe kullanılan delici makinaların birden fazla amacı vardır. Yüzeyi, yer altını veya taşları delerek farklı amaçlar doğrultusunda çalışırlar. Bu tür makineler farklı çalışma prensipleri ile farklı çaplarda veya büyüklüklerde delikler açabilirler. Bu makinalar genelde ağır makinalardır ama madencilik sektörü açısından birçok önemi bulunmaktadır. İlk olarak madenlerde istenmeyen maddeleri veya kaynak çıkartılması önünde engel niteliği taşıyan büyük kayarları ortadan kaldırmaya yarar. Aynı zamanda yüzey delme makinaları kaynağın bulunduğu noktadaki yüzeyi delerek çıkartılması istenilen kaynağa daha kısa ve kolay yoldan ulaşılmış olur. Delici makinalar çıkarılması zor olan büyük kayaları ufaltma işlemi de görebilir. Çıkartılan kaynağın boyutu ufaltılarak erişime hazır hale gelir.
Birçok yere farklı şekillerde erişim kolaylığı sağlayan delme makinaları maden sektörünün önemli makinalarındandır. İşi kolaylaştırmak ve bu sayede maliyeti azaltmak amacıyla sadece maden sektöründe değil çoğu sektörde de kullanılmaktadır.
Delici Makinaların Kullanım Alanları nelerdir?
Gelişen ve değişen teknolojiyle beraber madencilik sektöründe ve büyük ya da küçük deliklerin kazılmasını gerektiren tüm inşaat faaliyetlerinde delici makinalar sıklıkla kullanılmaktadır. Delici makina denildiğinde aklınıza birçok makina türü gelebilir. Öncelikle ne tür bir delici makinalardan bahsettiğimizi açıklayalım. Maden sektörü, tünel yapımı, yol yapımı, taş ocağı işletmelerinde, yer altı ve yer üstü çalışmalarda yer edinmiş birçok tarzda kaya delici makinalar vardır. Dünya çapında da adından sıklıkla söz ettiren Atlas Copco, Sandvik, Furukawa, Montabert vb. delici makinaların önde gelen markalarıdır. Şimdi delici makinaların kullanım alanlarından detaylıca bahsedelim.
Taş ocağı işletmelerinde delici makinalar sıklıkla kullanılır. Örneğin; mermer, granit gibi doğal taşların çıkartılmasında dikkatli bir şekilde kayaçların kaldırılmasında kullanılır. Açık ocak madenlerinde de delici makinalardan uygun olanı seçildiğinde mükemmel bir uyum yakalanabilir. Tünel açmak için kullanılan makinaların titreşim düzeyi, dayanıklılığı, çevreye verdiği zarar gibi faktörlere dikkat edilmelidir. Delici makinalar tünel açma, kazma gibi işlemlerde kullanılarak hızlı ve doğru delmek için kullanıma uygun makinalardır. Her türlü yol yapım çalışmalarında büyük ya da küçük darbeli delici makinalar kullanılarak vakitten zaman kazanılabilir. Örneğin; metro çalışmalarında alt yapının oluşturulması için bu tarz makinalara ihtiyaç duyulur. Bunlara ek olarak, inşaat sektöründe saha çalışmalarında da delici makinalar sıklıkla kullanılır. Enkaz çalışmalarında beton blokların parçalanması için de kullanıma uygun olabilir.
Kısaca, uygun türde delici makine seçildiğinde birçok sektörde delici makinalar kullanılabilir. En yaygın kullanım alanı arasında inşaat ve maden sektörü, tünel ve yol yapımı, taş ocağı işletmelerinde kullanılır. Unutulmaması gerekir ki delici makinaların binlerce türü vardır, işiniz için en uygun olanı seçmek için önünüzde pek çok seçenek olacaktır.